T. C.

D A N I Ş T A Y

SEKİZİNCİ DAİRE

Esas  No   : 2008/1501

                Davacılar ve Yürütmenin Durdurulması İsteminde Bulunanlar : 

                                                  1

                                                  2-

                Vekili                     :  Av.

                                                  3-

                                                  4-

                                                  5-

                Davalı                    :  Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı   -   Bilkent / ANKARA

                Davanın Özeti  : Yükseköğretim Kurumlarında, 23.2.2008  gün ve 26796 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren "Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının Bazı Maddelerinde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun"  ile Anayasanın 10. ve 42. maddelerine eklenen ibareler uyarınca uygulama yapılmasına ilişkin, gereği için tüm üniversite rektörlüklerine, bilgi için valiliklere hitaben yayımlanan 24.02.2008 gün ve 225 sayılı Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı genelgesinin, üniversitelerde gruplaşmalara yol açacağı; yapılan Anayasa değişikliğinin doğrudan uygulanabilir nitelikte olmadığı; yasal düzenlemeyi gerektirdiği; 2547 sayılı Yükseköğretim Yasasının Yükseköğretim Kurulu Başkanına böyle bir yetki vermediği; temel hak ve özgürlüklerin ancak Anayasanın Başlangıç hükümlerine ve Cumhuriyetin niteliklerine uygun bir biçimde kullanılabileceği ileri sürülerek yürütülmesinin durdurulması ve iptali istenilmektedir.

                Danıştay Tetkik Hakimi … Düşüncesi     : İdarelerin tesis ettiği işlemlerin yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden yargı denetimine tabi olduğu; Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın 125. maddesi ile 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Yasasının 2. maddesi ve temel İdare Hukuku prensipleri uyarınca açık bir gerçektir. Yetki unsuru, idarelerin işlem tesis ederken sahip olduğu hukuki olanağı ve görev alanını ifade eder. Bir başka ifadeyle, Anayasanın 123. maddesinde belirtildiği gibi görev alanı yasalar ile belirlenen idareler ancak yasa ile çizilen sınırlar dahilinde işlem tesis etmeye yetkilidirler. 2547 sayılı Yükseköğretim Yasası uyarınca yükseköğretim kurumlarında eğitim-öğretim faaliyetinin gerçekleştirilmesi, yükseköğretimin düzenlenmesi ve yönetilmesi Yükseköğretim Genel Kurulu'nun görev  alanı  içinde olduğundan,  Yükseköğretim  Kurulu  Başkanı  tarafından tesis  edilen  ve  üniversitelerde,  23.2.2008  gün  ve  26796  sayılı  Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının Bazı Maddelerinde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun uyarınca, uygulama yapılmasını öngören ve bu haliyle yükseköğretimin düzenlenmesi ve yönetilmesine ilişkin olan 24.2.2008 gün ve 225 sayılı genelgenin, yetki unsuru yönünden hukuka aykırı olduğu ve yürütülmesinin durdurulması gerektiği düşünülmektedir.

                Danıştay Savcısı …. Düşüncesi          : Dava, 23.2.2008 gün ve 26796 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın bazı maddelerinde yapılan değişiklik ile ilgili açıklamayı içeren Yükseköğretim Kurulu Başkanlığının 24.2.2008 gün ve 225 sayılı Genelgesinin iptali ile yürütmenin durdurulması istemiyle açılmıştır.

                Dava dilekçesinin konu ve istem kısmında yukarıda anılan genelge ile birlikte YÖK Başkanlığının 25.2.2008 günlü kamuoyuna duyuru başlıklı yazısınında iptalinin istenildiği görülmekte ise de dava dilekçesinin sonuç ve istem kısmında açıkça 24.2.2008 günü genelgenin dava konusu yapıldığı anlaşıldığından dosya bu genelgeye yönelik olarak incelenmiştir.

                2547 sayılı Yükseköğretim Yasasının "Yükseköğretim Kurulu" başlıklı 6. maddesinin "a" bendinde; Yükseköğretim Kurulu, tüm yükseköğretimi düzenleyen ve yükseköğretim kurumlarının faaliyetlerine yön veren, bu kanunla kendisine verilen görev ve yetkiler çerçevesinde özerkliğe ve kamu tüzel kişiliğine sahip bir kuruluş olarak tanımlanmıştır. Yine aynı Yasanın Yükseköğretim Kurulu'nun görevlerini belirleyen 7. maddesinin "a" bendinde; "Yükseköğretim kurumlarının bu kanunda belirlenen amaç, hedef ve ilkeler doğrultusunda  kurulması, geliştirilmesi, eğitim - öğretim faaliyetlerinin gerçekleştirilmesi ve yükseköğretim alanlarının ihtiyaç duyduğu öğretim elemanlarının yurt içinde ve yurt dışında yetiştirilmesi için  kısa ve uzun vadeli planlar hazırlamak, üniversitelere tahsis edilen kaynakların bu plan ve programlar çerçevesinde etkili bir biçimde kullanılmasını gözetim ve denetim altında bulundurmak" hükmü yer almaktadır. Aynı maddenin "b" bendinde de; " Yükseköğretim kurumları arasında bu kanunda belirlenen amaç, ilke ve hedefler doğrultusunda birleştirici bütünleştirici, sürekli , ahenkli ve geliştirici işbirliği ve koordinasyonu sağlamak" hükmüne yer verilmiştir.

                2547 Sayılı Yükseköğretim Yasasının 65. maddesi gereğince hazırlanan ve 31.12.1987 gün ve 19681 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Yükseköğretim Kurulu Teşkilatı ve Çalışma Usulleri Yönetmeliğinin "Organların Görev ve Yetkileri" başlıklı üçüncü bölümünde yer alan ve Yükseköğretim Genel Kurulu'nun görev ve yetkilerini belirleyen 8. maddesinde ; "Genel Kurul, 2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun 7. maddesinde sayılmış olan görevler ile diğer kanunlarla Yükseköğretim Kuruluna verilmiş olan görevleri yapar" hükmüne yer vermiştir. Yine aynı maddenin son fıkrasında 2547 sayılı Yasanın 6. maddesinde yer alan düzenlemelere paralel olarak; Genel Kurul'un, Yükseköğretim Yasası ile kendisine verilen görevlerden, yükseköğretim planlanması, düzenlenmesi, yönetilmesi ve denetlenmesi, yönetmeliklerin hazırlanması, yükseköğretim üst kuruluşlarıyla üniversitelerce hazırlanan bütçelerin tetkik ve onaylanması ile rektörlere aday gösterme dışında kalan yetki ve görevlerinden uygun gördüklerini Yürütme Kuruluna devredebileceği hüküm altına alınmıştır.

                2547 sayılı Yükseköğretim Yasası ile Yükseköğretim Kurulu Teşkilatı ve Çalışma Usulleri Yönetmeliği'nin yukarıda alıntısı yapılan hükümlerinden açıkça anlaşıldığı üzere, yükseköğretim kurumlarının 2547 sayılı Yasada belirtilen amaç ve hedefler doğrultusunda geliştirilmesi,  eğitim - öğretim  faaliyetlerinin  gerçekleştirilmesi,   yükseköğretim  kurumları arasında birleştirici, bütünleştirici, sürekli ve geliştirici işbirliği ve koordinasyonun sağlanması gibi ülke çapında yükseköğretimi düzenleyici ve yönetici nitelikteki görevler Yükseköğretim Genel Kuruluna verilmiştir ve bu görevlerin Yürütme Kuruluna dahi devri mümkün değildir.

                Somut olayda, Yükseköğretim Kurulu Başkanı'nın imzasını taşıyan 24.2.2008 gün ve 225 sayılı dava konusu genelge; yükseköğretim kurumlarında, 23.2.2008 gün ve 26796 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının Bazı Maddelerinde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun ile Anayasanın 10. ve 42. maddelerine eklenen ibareler uyarınca uygulama yapılması için rektörlüklere yapılan bir bildirimi konu etmektedir. Genelge, kız öğrencilerin başlarını örtmekte kullandıkları türban veya başörtüsü diye tabir edilen kıyafetler ile üniversite bina,eklenti ve yerleşke alanlarına alınmasını öngörmesi nedeniyle yükseköğretim kurumlarında eğitim-öğretim faaliyetlerinin gerçekleştirilmesine ilişkin olup, açıkça yükseköğretimin planlanması, düzenlenmesi ve yönetilmesine dair bir düzenlemeyi içermektedir.

                Dava konusu genelge; Yükseköğretim Genel Kurulu'nun 2547 sayılı Yasa uyarınca belirlenen görev alanı içinde yer alan, yükseköğretim kurumlarında eğitim-öğretim faaliyetinin gerçekleştirilmesi ve yükseköğretimin planlanması, düzenlenmesi ve yönetilmesi hususunda bir düzenleme getirmesine karşın Yükseköğretim Genel Kurulu tarafından tesis edilmiş bir işlem niteliğinde değildir. Yukarıda alıntısı yapılan Anayasa, Yasa ve Yönetmelik hükümlerinin birlikte değerlendirilmesinden; ancak Yükseköğretim Genel Kurulu'nun tesis ettiği işlemle düzenleme getirilecek bir alanda yalnızca yasalarla belirlenen görev alanı içinde faaliyet göstermeye haiz Yükseköğretim Kurulu Başkanı'nın tek başına işlem tesis etmek suretiyle düzenleme yapma yetkisinin bulunmadığı açıkça anlaşılmaktadır.

                Bu durumda, Yükseköğretim Kurulu Başkanı tarafından tesis edilen ve yükseköğretim kurumlarında, 23.2.2008 gün ve 26796 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının Bazı Maddelerinde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun ile Anayasanın 10. ve 42. maddelerine eklenen ibareler uyarınca uygulama yapılması için rektörlüklere yapılan bir bildirimi konu eden 24.2.2008 gün ve 225 sayılı genelgede, idarelerin görev alanı ve hukuku olanağını ifade eden yetki unsuru yönünden hukuka uyarlık bulunmamaktadır.

                Açıklanan nedenlerle 2577 sayılı Yasanın 27. maddesinde belirtilen koşullar oluştuğundan açıkça hukuka aykırı genelgenin savunmaya gerek duyulmaksızın yürütmesinin durdurulmasına karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

                Hüküm veren Danıştay  Sekizinci Dairesince işin gereği görüşüldü:

                Uyuşmazlık, yükseköğretim kurumlarında, 23.2.2008  gün ve 26796 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren "Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının Bazı Maddelerinde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun"  ile Anayasanın 10. ve 42. maddelerine eklenen ibareler uyarınca uygulama yapılmasına ilişkin, gereği için tüm üniversite rektörlüklerine, bilgi için valiliklere gönderilen 24.02.2008 gün ve 225 sayılı Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı genelgesinin yürütülmesinin durdurulması ve iptali isteminden doğmuştur.İptali istenen genelgenin içeriğine ilişkin olarak tereddütlerin giderilmesi amacıyla davalı idare tarafından 25.02.2008 gününde bir açıklama yayımlanmış ve davacılar tarafından dilekçe içeriğinde bu açıklamanın da hukuka aykırı olduğu belirtilmiş ise de , dava dilekçesinin sonuç ve istem kısmında yalnızca 24.02.2008 gün ve 225 sayılı genelge davaya konu edildiğinden inceleme anılan genelgeye hasren yapılmıştır.

                Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının "Yürütme" başlıklı İkinci bölümünde "İdare" başlığı altında yer alan 123. maddesinde ; idarenin kuruluş ve görevleriyle bir bütün olduğu ve kanunla düzenleneceği, hüküm altına alınmıştır. Aynı bölümde " Yargı yolu " başlığı altında yer alan 125. maddesinde ise ; idarenin her türlü eylem ve işlemlerine karşı yargı yolunun açık olduğu, belirtilmiştir.

                2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Yasasının 2. maddesinde ; İdari dava türleri arasında yer alan iptal davaları, idari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep,konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için açılan davalar olarak tanımlanmıştır.

                İdarelerin tesis ettikleri idari işlemlerin özünü oluşturan irade, işlemler kamu gücü kullanılarak ve kamu yararı gözetilerek tesis edilecekleri için bir takım kayıt ve şartlara bağlanmıştır. İdari işlemin unsurlarından olan yetki unsuruna ilişkin kurallar bu kayıt ve şartlar içinde yer almaktadır. Yasalarla kendilerine bırakılmış alanlarda faaliyet gösterebilecek olan idarelerin, işlem tesis ederken sahip oldukları hukuki olanak ve görev alanı " yetki " kavramı ile ifade edilmektedir. Yetki aynı zamanda, Anayasanın ve yasaların idareye bıraktığı alanlarda tesis edilecek idari işlemlerin hangi idare makam ve organlarınca yapılabileceğini belirlemektedir.İdarelerin işlem tesis ederken uymak zorunda oldukları yetki kuralları kamu düzenindendir ve idarelerin tesis etmiş oldukları işlemler yargı önüne getirildiklerinde yetki kuralına aykırılık, yargı mercii tarafından resen gözönüne alınabilir niteliktedir.

                Türkiye Cumhuriyeti Anayasının "Yükseköğretim Üst Kuruluşları" başlıklı 131. maddesinin birinci fıkrasında; "Yükseköğretim kurumlarının öğretimini planlamak, düzenlemek, yönetmek, denetlemek, yükseköğretim kurumlarındaki eğitim-öğretim ve bilimsel araştırma faaliyetlerini yönlendirmek bu kurumların kanunda belirtilen amaç ve ilkeler doğrultusunda kurulmasını, geliştirilmesini ve üniversitelere tahsis edilen kaynakların etkili bir biçimde kullanılmasını sağlamak ve öğretim elemanlarının yetiştirilmesi için planlama yapmak maksadı ile Yükseköğretim Kurulu kurulur. " hükmü yer almaktadır. Aynı maddenin son fıkrasında da; "Kurulun teşkilatı, görev, yetki, sorumluluğu ve çalışma esasları kanunla düzenlenir." hükmüne yer verilmiştir.

                Anayasanın, yukarıda alıntısı yapılan hükümlerine paralel olarak düzünlenen 2547 sayılı Yükseköğretim Yasasının "Yükseköğretim Kurulu" başlıklı 6. maddesinin "a" bendinde; Yükseköğretim Kurulu, tüm yükseköğretimi düzenleyen ve yükseköğretim kurumlarının faaliyetlerine yön veren, bu kanunla kendisine verilen görev ve yetkiler çerçevesinde özerkliğe ve kamu tüzel kişiliğine sahip bir kuruluş olarak tanımlanmıştır. Yine aynı Yasanın Yükseköğretim Kurulu'nun görevlerini belirleyen 7. maddesinin "a" bendinde; "Yükseköğretim kurumlarının bu kanunda belirlenen amaç, hedef ve ilkeler doğrultusunda  kurulması, geliştirilmesi, eğitim - öğretim faaliyetlerinin gerçekleştirilmesi ve yükseköğretim alanlarının ihtiyaç duyduğu öğretim elemanlarının yurt içinde ve yurt dışında yetiştirilmesi için  kısa ve uzun vadeli planlar hazırlamak, üniversitelere tahsis edilen kaynakların bu plan ve programlar çerçevesinde etkili bir biçimde kullanılmasını gözetim ve denetim altında bulundurmak" hükmü yer almaktadır. Aynı maddenin "b" bendinde de; " Yükseköğretim kurumları arasında bu kanunda belirlenen amaç, ilke ve hedefler doğrultusunda birleştirici bütünleştirici, sürekli , ahenkli ve geliştirici işbirliği ve koordinasyonu sağlamak" hükmüne yer verilmiştir.

                2547 Sayılı Yükseköğretim Yasasının 65. maddesi gereğince hazırlanan ve 31.12.1987 gün ve 19681 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Yükseköğretim Kurulu Teşkilatı ve Çalışma Usulleri Yönetmeliğinin "Organların Görev ve Yetkileri" başlıklı üçüncü bölümünde yer alan ve Yükseköğretim Genel Kurulu'nun görev ve yetkilerini belirleyen 8. maddesinde ; "Genel Kurul, 2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun 7. maddesinde sayılmış olan görevler ile diğer kanunlarla Yükseköğretim Kuruluna verilmiş olan görevleri yapar" hükmüne yer vermiştir. Yine aynı maddenin son fıkrasında 2547 sayılı Yasanın 6. maddesinde yer alan düzenlemelere paralel olarak; Genel Kurul'un, Yükseköğretim Yasası ile kendisine verilen görevlerden, yükseköğretim planlanması, düzenlenmesi, yönetilmesi ve denetlenmesi, yönetmeliklerin hazırlanması, yükseköğretim üst kuruluşlarıyla üniversitelerce hazırlanan bütçelerin tetkik ve onaylanması ile rektörlüklere aday gösterilmesi dışında kalan yetki ve görevlerinden uygun gördüklerini Yürütme Kuruluna devredebileceği, hüküm altına alınmıştır.

                2547 sayılı Yükseköğretim Yasası ile Yükseköğretim Kurulu Teşkilatı ve Çalışma Usulleri Yönetmeliği'nin yukarıda alıntısı yapılan hükümlerinden açıkça anlaşıldığı üzere, yükseköğretim kurumlarının 2547 sayılı Yasada belirtilen amaç ve hedefler doğrultusunda geliştirilmesi,  eğitim - öğretim  faaliyetlerinin  gerçekleştirilmesi,   yükseköğretim  kurumları arasında birleştirici, bütünleştirici, sürekli ve geliştirici işbirliği ve koordinasyonun sağlanması gibi ülke çapındaki görevler Yükseköğretim Genel Kuruluna verilmiştir ve bu görevlerin Yürütme Kuruluna devri mümkün kılınmamıştır.

                Yükseköğretim Kurulu Başkanı'nın imzasını taşıyan 24.2.2008 gün ve 225 sayılı dava konusu genelge; yükseköğretim kurumlarında, 23.2.2008 gün ve 26796 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının Bazı Maddelerinde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun ile Anayasanın 10. ve 42. maddelerine eklenen ibareler uyarınca uygulama yapılmasını teminen gereği için rektörlüklere yapılan bir bildirimdir. Genelge içeriğinde; "bazı kız öğrencilerin başlarını örtmekte kullandıkları kıyafetler nedeniyle eğitim ve öğrenim hakkını kullanamadıkları"  belirtilmiş ve  "söz konusu Anayasa Değişikliği göz önünde bulundurulmak suretiyle uygulama yapılması kamu görevi ifa eden yükseköğretim kurumlarının yöneticilerinin görev,yetki ve sorumluluğunda olduğu"  ifade edilmiştir. Anılan genelge bu haliyle yükseköğretim kurumlarında eğitim-öğretim faaliyetlerinin gerçekleştirilmesine ilişkin olup, 2547 sayılı Yasanın 7 .maddesinin "a" ve "b" bentlerinde belirlenen yükseköğretimin planlanması, düzenlenmesi ve yönetilmesine dair bir düzenlemeyi içermektedir.

                Dava konusu genelge; Yükseköğretim Genel Kurulu'nun 2547 sayılı Yasa uyarınca belirlenen görev alanı içinde yer alan, yükseköğretim kurumlarında eğitim-öğretim faaliyetinin gerçekleştirilmesi ve yükseköğretimin planlanması, düzenlenmesi ve yönetilmesi hususunda bir düzenleme getirmesine karşın, Yükseköğretim Genel Kurulu tarafından tesis edilmiş bir işlem değildir. Yukarıda alıntısı yapılan Anayasa, Yasa ve Yönetmelik hükümlerinin birlikte değerlendirilmesinden; ancak, Yükseköğretim Genel Kurulu'nun tesis edeceği işlemle düzenleme getirilecek bir alanda Yükseköğretim Kurulu Başkanı'nın tek başına işlem tesis etmek suretiyle düzenleme yapma yetkisinin bulunmadığı açıkça anlaşılmaktadır.

                Bu durumda, Yükseköğretim Kurulu Başkanı tarafından tesis edilen ve yükseköğretim kurumlarında, 23.2.2008 gün ve 26796 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının Bazı Maddelerinde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun ile Anayasanın 10. ve 42. maddelerine eklenen ibareler uyarınca uygulama yapılmasını teminen gereği için rektörlüklere yapılan bir bildirim olan 24.2.2008 gün ve 225 sayılı genelgede yetki unsuru yönünden yasaya uyarlık bulunmamaktadır.

                Açıklanan nedenlerle, yetki unsuru yönünden açıkça yasaya aykırı olan dava konusu işlemin, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Yasasının 27. maddesindeki koşullar oluştuğundan yürütülmesinin durdurulmasına 10.3.2008 gününde oybirliğiyle karar verildi.